جمال الدين محمد الخوانساري

289

شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )

هر كه بلند باشد همّت أو عزيز باشد مرام أو ، « همّت » بمعنى عزمست و « عزيز » بمعنى كمياب يا غالب ، و « مرام » بضمّ ميم بمعنى مطلب ومراد ، وممكن است كه مراد اين باشد كه كسى كه عزم أو بلندست مطلب أو كميابست ، زيرا كه أو بمطالب سهل راضى نمىشود ومراتب بلند مىخواهد كه كم يابند آنها ، يا اين كه غالبست مطلب أو در شرف وبلندى بر مطالب ديگران ، يا اين كه غالبست در وقوع باعتبار قوّت عزم أو واستحكام آن ، و « مرام » بفتح ميم بمعنى طلبست ، وبنا بر آن ممكن است كه مراد اين باشد كه طلب أو غالبست بر طلبهاى ديگران وقوىترست باعتبار آنچه مذكور شد در قوّت عزم أو واستحكام آن ، يا اين كه طلب أو كميابست يعنى كم طلب امرى ميكند باعتبار اين كه طلب را نقص خود ميداند . 8407 من كثر جميله أجمع النّاس على تفضيله . هر كه بسيار باشد جميل أو اتّفاق كنند مردم بر تفضيل أو ، « جميل » هر امر نيكوى زيبائى را گويند از اخلاق وافعال ، و « تفضيل » بمعنى حكم بافزونى مرتبه است وظاهرست كه هر كه اخلاق واعمال نيكوى أو بسيار باشد مردم اتّفاق كنند بر حكم بافزونى مرتبهء أو ، وغرض از تنبيه بر آن ترغيب مردم است بر بسيار نمودن جميل خود . 8408 من كثر انصافه تشاهدت النّفوس بتعديله . هر كه بسيار باشد انصاف أو گواهى مىدهند نفوس براي يكديگر بتعديل أو ، يعنى بحكم بعدل أو ، ومراد يا عدل بمعنى لغويست كه خلاف جور وظلم باشد وظاهرست كه صاحب انصاف جور وظلم نمىكند وغرض از تنبيه بر آن ترغيب مردم است در آن ، واين كه كسى كه انصاف داشته باشد پنهان نماند آن از مردم وگواهى دهند براي يكديگر بعدل أو ، وهمه دوست أو گردند ، وبا عدالت بمعنى اصلاحيست كه اجتناب از كباير واصرار بر صغاير باشد ، ويا شهرت ميانهء مردم بخوبى ، وبنا بر اين دو تقدير مراد اين باشد كه انصاف لازم دارد آنرا واز آن جدا نشود .